Onsdag 28.10.2020 - Uke 44
logo   144 000 besøkende i 2019

Samarbeidspartnere

Visste du at ein CT-skanner som blir brukt på dei fleste sjukehus i verda òg kan brukast for å studera bergarter? Det har gitt oss eit unikt innblikk i blant anna klimahistorie og sedimentære prosessar.


530x326 naturen 2018 6 bakke05Eksempel på CT bilde frå ein sedimentkjerne frå Svalbard. Her ser ein både korleis eit flaumlag ligg i sedimenta og ein kan idenifisere enkeltpartiklar som har vorte frakta inn i innsjøen med vinden. Illustrasjon: Røthe med flere, 2018

I ei tid der den teknologiske utviklinga går framover med kvanteskritt er det kjekt å kunne seia at vi i geofaget heng godt med. Du visste kanskje ikkje at vi har ein nasjonal infrastruktur finansiert av Forskingsrådet som heiter «Earth Surface Sediment Laboratory» (EARTHLAB) ved Institutt for geovitskap ved Universitetet i Bergen (UiB)?

Her har vi mange spennande instrument, og sjølve juvelen er ein gigantisk CT-skannar på 12 tonn. Den er så tung og stor at vi måtte bygge eit nytt rom rundt den i kjellaren på Realfagbygget.

Instrumentet er laga av Procon i Tyskland og er den største CT-skannaren laga for sedimentkjernar i verda. Den har ei kraftig røntgenkjelda med eit røyr på 240kV.

CT-skanning er ein velkjent metode frå medisinfaget, men mindre brukt i sedimentologien.

Potensialet for å kunne gjere banebrytande forsking er stort då ein kan sjå detaljer som før var umogeleg å studere. For å setje instrumentet vårt i perspektiv så har ein medisinsk skannar som blir nytta til for eksempel å skanne hjernen ei oppløysing på rundt 1 mm pr. voxel (volum pixel).

CT-skannaren på EARTHLAB har ei oppløysing 20 µm pr. voxel (50 gonger betre) og vi kan køyre på med så mykje effekt vi vil sidan ein sedimentkjerne ikkje tek skade av strålinga!

For å hindre lekkasje av dei farlege røntgenstrålane er heile maskina kledd med 2 cm tjukke blyplater som stoggar all stråling frå kammeret. Ein 16 bit detektor på 32`` fangar opp strålinga som slepp igjennom prøven, og gjer oss ei tredimensjonal avbilding med meir enn 65 000 gråskalaverdiar som gjer at vi kan skilje ørsmå tettleikskilnader i prøvane.

Allereie no har vi hatt stor glede av skannaren og gjort ei rekkje eksperiment. Mange av desse er allereie publisert i vitskaplege tidsskrift.

Dette visste du ikke...

 

I denne spalten formidler geologer populærvitenskapelig kunnskap fra sitt eget spesialfelt som allmennheten kan ha glede av å få vite mer om.

 

Jostein Bakke, professor ved Institutt for geovitenskap ved Universitetet i Bergen utfordrer Anders Schomacker, professor ved Institutt for geovitenskap ved UiT Norges arktiske universitet. 

530x369 Bakke eldre alternativt bildeFoto: Ronny Setså

Noko av det mest spennande vi gjer er å bruke den til å skilje ulike sedimenttypar frå ein annan og kople dei til prosessar i dreneringsfelta kring innsjøane vi arbeider i (sjå bilete).

På denne måten kan innsjøane bli eit arkiv for alle typar prosessar som verkar kring dei, til dømes breaktivitet, flaum, skredprosessar og vindtransport.

Dei mest «sjokkerande» bileta vi har fått kjem frå fjordsedimentkjernar der ein ser kor mykje bioturbasjon kan rote det til i øvre del av sedimentpakken. Volumberekning av slike holrom og porøsitet i både sediment og bergartar gjev ny informasjon ein tidligare ikkje har kunne måle.

Instrumentet har òg potensiale for å kunne gjere ting meir effektivt og erstatte kjeisame tellejobbar på laboratọriet som å identifisere og kvantifisere oskelag, telle droppsteinar, telle årslag i sedimenter eller i trær.

Fekk du ein god idé for noko som treng å bli skanna?

 

Samarbeidspartnere

Nyhetsbrev

captcha 

200 ledige stillingerb

200 Tips oss

200 Fortell om din forskning

 

 Ukens PhD comics

250x166 Ikke veldig spesifikt


Redaktør: Denne e-postadressen er beskyttet mot programmer som samler e-postadresser. Du må aktivere javaskript for å kunne se den.å

Om: Info om Geoforskning.no

Annonsere: Informasjon og priser

Kontakt: Kontaktinformasjon Tips oss

Webløsning ©2013-15 av Web Norge. Skjerm: